Bài 1: Tập hợp các số hữu tỉ
🎯 Số hữu tỉ — Mở rộng thế giới số
Từ số tự nhiên đến số nguyên, giờ đây chúng ta tiếp tục khám phá thế giới số với số hữu tỉ!
📖 1. Khái niệm số hữu tỉ
Định nghĩa: Số hữu tỉ là số có thể viết dưới dạng phân số với và .
Tập hợp các số hữu tỉ được ký hiệu là .
Ví dụ 1: Các số sau là số hữu tỉ:
- (phân số dương)
- (phân số âm)
- (số nguyên dương)
- (số nguyên âm)
- (số không)
- (số thập phân hữu hạn)
- (số thập phân âm)
Nhận xét quan trọng:
- Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ (vì có thể viết với mẫu số là 1)
- Mọi số tự nhiên đều là số hữu tỉ
- Mọi phân số đều là số hữu tỉ
- Mọi số thập phân hữu hạn đều là số hữu tỉ
📏 2. Biểu diễn số hữu tỉ trên trục số
Số hữu tỉ có thể biểu diễn trên trục số, tương tự như số nguyên.
Ví dụ 2: Biểu diễn trên trục số
✍️ 3. Các cách viết số hữu tỉ
Một số hữu tỉ có thể viết dưới nhiều dạng khác nhau.
Ví dụ 3: Số hữu tỉ có thể viết:
Quy tắc: Nếu nhân hoặc chia cả tử và mẫu của một phân số với cùng một số nguyên khác 0, ta được phân số bằng phân số đã cho.
🔗 4. Mối quan hệ giữa các tập hợp số
Quan hệ bao hàm:
Có nghĩa là:
- Mọi số tự nhiên đều là số nguyên
- Mọi số nguyên đều là số hữu tỉ
- Mọi số tự nhiên đều là số hữu tỉ
Minh họa bằng sơ đồ Ven:
↔️ 5. Số đối của số hữu tỉ
Định nghĩa: Hai số hữu tỉ gọi là đối nhau nếu tổng của chúng bằng 0.
Số đối của số hữu tỉ được ký hiệu là .
Ví dụ 4:
- Số đối của là
- Số đối của là
- Số đối của là
Tính chất: với mọi
Luyện tập
Số hữu tỉ là số có thể viết dưới dạng:
🌍 Vận dụng thực tế
📝 Bài toán: Một chiếc bánh pizza được chia thành 8 phần bằng nhau. Bạn An ăn 3 phần, bạn Bình ăn 2 phần.
a) Bạn An đã ăn bao nhiêu phần của chiếc bánh? Viết dưới dạng số hữu tỉ.
b) Bạn Bình đã ăn bao nhiêu phần của chiếc bánh? Viết dưới dạng số hữu tỉ.
c) Cả hai bạn đã ăn bao nhiêu phần của chiếc bánh?
d) Còn lại bao nhiêu phần bánh?
Giải:
a) Bạn An ăn: chiếc bánh
b) Bạn Bình ăn: chiếc bánh
c) Cả hai ăn: chiếc bánh
d) Còn lại: chiếc bánh
- Số hữu tỉ: số viết được dưới dạng với ,
- Ký hiệu: - tập hợp các số hữu tỉ
- Quan hệ:
- Số đối: và là hai số đối nhau,
- Mọi số nguyên, số tự nhiên, phân số đều là số hữu tỉ
- Một số hữu tỉ có nhiều cách viết khác nhau
📝 Bài tập tự luận
Bài 1: Trong các số sau, số nào là số hữu tỉ?
a) b) c) d) e)
Bài 2: Viết các số sau dưới dạng phân số với mẫu số là số nguyên dương:
a) b) c) d) e)
Bài 3: Viết ba phân số bằng phân số
Bài 4: Tìm số đối của các số sau:
a) b) c) d) e)
Bài 5: Điền ký hiệu hoặc vào chỗ trống:
a) … b) … c) … d) …
Bài 6: Biểu diễn các số hữu tỉ sau trên trục số:
a) b) c) d)
Bài 7 (Thực tế): Một bể nước có dung tích 120 lít. Hiện tại bể đang chứa 75 lít nước.
a) Tỉ lệ nước trong bể so với dung tích bể là bao nhiêu? Viết dưới dạng phân số tối giản.
b) Tỉ lệ phần còn trống của bể là bao nhiêu?
📊 Đáp số
Bài 1: Tất cả đều là số hữu tỉ
Bài 2: a) ; b) ; c) ; d) ; e)
Bài 3: , , (hoặc các phân số khác bằng )
Bài 4: a) ; b) ; c) ; d) ; e)
Bài 5: a) ; b) ; c) ; d)
Bài 7: a) ; b)