Bài 20: Tỉ lệ thức
🎯 Tỉ lệ thức
Tỉ lệ thức là một công cụ quan trọng trong toán học và đời sống!
Hai tỉ số bằng nhau
Tích ngoại tỉ = tích trung tỉ
📖 1. Định nghĩa tỉ lệ thức
Tỉ lệ thức là đẳng thức của hai tỉ số:
Trong đó:
- gọi là ngoại tỉ
- gọi là trung tỉ
Ví dụ 1:
-
là một tỉ lệ thức
- Ngoại tỉ: 2 và 6
- Trung tỉ: 3 và 4
-
là một tỉ lệ thức
- Ngoại tỉ: 6 và 3
- Trung tỉ: 9 và 2
-
là một tỉ lệ thức
- Ngoại tỉ: 3 và 10
- Trung tỉ: 5 và 6
📖 2. Tính chất cơ bản của tỉ lệ thức
Tính chất 1: Nếu thì
(Tích ngoại tỉ bằng tích trung tỉ)
Tính chất 2 (Đảo): Nếu và thì
Ví dụ 2: Kiểm tra có phải là tỉ lệ thức không?
Giải:
Tích ngoại tỉ:
Tích trung tỉ:
Vì nên là tỉ lệ thức.
📖 3. Tính chất hoán vị
Từ tỉ lệ thức ta có thể suy ra:
1. Hoán vị ngoại tỉ:
2. Hoán vị trung tỉ:
3. Đảo tỉ lệ thức:
4. Hoán vị cả hai:
Ví dụ 3: Từ tỉ lệ thức , hãy viết các tỉ lệ thức khác.
Giải:
-
Hoán vị ngoại tỉ: hay
-
Hoán vị trung tỉ: hay
-
Đảo tỉ lệ thức: hay
📖 4. Tìm số chưa biết trong tỉ lệ thức
Phương pháp: Áp dụng tính chất tích ngoại tỉ bằng tích trung tỉ.
Ví dụ 4: Tìm trong tỉ lệ thức
Giải:
Áp dụng tính chất tỉ lệ thức:
Vậy
Ví dụ 5: Tìm trong tỉ lệ thức
Giải:
Áp dụng tính chất tỉ lệ thức:
Vậy
📖 5. Ứng dụng của tỉ lệ thức
Tỉ lệ thức được ứng dụng rộng rãi trong:
- Bản đồ: Tỉ lệ bản đồ 1:100000 nghĩa là 1 cm trên bản đồ tương ứng 100000 cm = 1 km ngoài thực tế
- Công thức hóa học: Tỉ lệ các nguyên tố trong hợp chất
- Nấu ăn: Tỉ lệ nguyên liệu trong công thức
- Kinh tế: Tỉ lệ giá cả, lãi suất
- Hình học: Tỉ lệ các cạnh trong tam giác đồng dạng
Luyện tập
Tỉ lệ thức là gì?
🌍 Vận dụng thực tế
Bài toán: Một công thức làm bánh cần 3 cốc bột mì và 2 cốc đường để làm 12 chiếc bánh. Hỏi cần bao nhiêu cốc bột mì và đường để làm 36 chiếc bánh?
Giải:
Gọi là số cốc bột mì cần dùng, là số cốc đường cần dùng.
Ta có tỉ lệ thức:
(tỉ lệ bột mì)
(cốc bột mì)
(tỉ lệ đường)
(cốc đường)
Vậy cần 9 cốc bột mì và 6 cốc đường.
- Tỉ lệ thức: (đẳng thức hai tỉ số)
- Ngoại tỉ: - Trung tỉ:
- Tính chất: (tích ngoại tỉ = tích trung tỉ)
- Hoán vị: có thể hoán đổi ngoại tỉ, trung tỉ, hoặc đảo tỉ lệ thức
- Tìm x: dùng tính chất tích ngoại tỉ = tích trung tỉ
📝 Bài tập tự luận
Bài 1: Kiểm tra các đẳng thức sau có phải là tỉ lệ thức không:
a)
b)
c)
d)
Bài 2: Tìm trong các tỉ lệ thức sau:
a)
b)
c)
d)
Bài 3: Từ tỉ lệ thức , hãy viết:
a) Tỉ lệ thức có được bằng cách hoán vị ngoại tỉ
b) Tỉ lệ thức có được bằng cách hoán vị trung tỉ
c) Tỉ lệ thức có được bằng cách đảo tỉ lệ thức
Bài 4: Tìm hai số và biết:
a) và
b) và
Bài 5: Trên bản đồ tỉ lệ 1:500000, khoảng cách giữa hai thành phố là 8 cm. Tính khoảng cách thực tế giữa hai thành phố đó (đơn vị km).
Bài 6: Một công thức làm nước chanh cần 2 quả chanh và 3 thìa đường cho 4 ly nước. Hỏi cần bao nhiêu quả chanh và thìa đường để làm 12 ly nước?
Bài 7: Cho tỉ lệ thức . Chứng minh rằng:
a)
b)
Bài 8: Ba số tỉ lệ với 2, 3, 5 và tổng của chúng bằng 50. Tìm .
📊 Đáp số
Bài 1: a) Có (); b) Không (); c) Có (); d) Có ()
Bài 2: a) ; b) ; c) ; d)
Bài 3: a) hay ; b) hay ; c) hay
Bài 4: a) ; b) (hoặc )
Bài 5: Khoảng cách thực tế: cm km
Bài 6: 6 quả chanh và 9 thìa đường
Bài 7: Chứng minh bằng cách biến đổi từ
Bài 8: